Tích hợp hệ thống thông tin địa lý (GIS) với phân tích thứ bậc (AHP) trong đánh giá và lựa chọn đất lập quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Quảng Ninh

Tóm tắt: Dự án thể hiện phương pháp phân tích, lựa chọn đất xây dựng trong quá trình lập đồ án Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và ngoài 2050. Việc tích hợp hệ thống thông tin địa lý (Geographical Information System – GIS) với phương pháp phân tích thứ bậc (Analytical Hierachy Process – AHP) sẽ góp phần đánh giá tổng hợp các yếu tốliên quanvềđiều kiện tự nhiên, môi trường, kinh tế, sử dụng đất, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật…trên toàn tỉnh, nhằm tận dụng tối đa quỹ đất phát triển đô thị hạn hẹp trên toàn tỉnh Quảng Ninh. Kết quả nghiên cứu thu được sẽ là Bản đồ tổng thể đánh giá tiềm năng và quỹ đất xây dựng. Đây chính là một trong những cơ sở đề xuất phát triển mô hình không gian tối ưu cho tỉnh Quảng Ninh trong tương lai.

1- Giới thiệu chung

Quảng Ninh là một tỉnh biên giới, thuộc khu vực Đông Bắc Việt Nam, là tỉnh duy nhất của Việt Nam có cả đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc. Có vị trí tại điểm đầu của khu vực hợp tác kinh tế Việt –Trung , nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

acudtech-du-an-gis-1

Hình 1. Sơ đồ vị trí và mối liên hệ vùng tỉnh Quảng Ninh

Quảng Ninh là tỉnh có điều kiện tự nhiên không được thuận lợi, quỹ đất phát triển đô thị hạn hẹp chủ yếu tập trung dọc theo khu vực đường Quốc Lộ 18 do địa hình bị chia cắt mạnh với 3 dạng địa hình là trung du, miền núi và ven biển, đọa hình có hướng nghiêng dần theo hướng Đông Bắc – Tây Nam. Các khu vực đồi núi cao ở phía Bắc, với độ dốc lớn, chủ yếu phục vụ phát triển du lịch và khai thác khoáng sản. Các khu vực thấp trũng ở Uông Bí, Quảng Yên, Tiên Yên… chịu ảnh hưởng trực tiếp chế độ thủy văn của các sông Bạch Đằng, Tiên Yên, Ba Chẽ. Tại các khu vực này, năm 2008 với mức ngập trung bình từ 2-5m. Ngoài ra, đối với các khu vực ven biển của tỉnh như (thị xã Quảng Yên, huyện Vân Đồn, huyện Đầm Hà, huyện Hải Hà, thành phố Móng Cái…) sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp của biến đổi khí hậu với mực nước biển dâng cao. Hiện trạng dân số khoảng 1,17 triệu người, phát triển đất xây dựng chủ yếu tập trung dọc theo trục đường giao thông chính như: QL18, QL10… thuộc các khu vực có địa hình tương đối bằng phẳng. Theo dự báo dân số trên toàn tỉnh đến năm 2030 sẽ tăng lên khoảng 2 triệu người, với mục tiêu phát triển hiện đại các đô thị Quảng Ninh, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhưng phải gắn với xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường, cân bằng sinh thái, bảo tồn di sản và bảo đảm an ninh, quốc phòng.

acudtech-du-an-gis-2

Hình 2. Bản đồ hiện trạng sử dụng đất tỉnh Quảng Ninh

Xuất phát từ những thực tế và những nhiệm vụ trên của đồ án thì nhóm chuyên gia của chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu Tích hợp hệ thống thông tin địa lý (GIS) với phân tích thứ bậc (AHP) trong đánh giá và lựa chọn đất lập Quy hoạch dựng vùng tỉnh Quảng Ninh nhằm phân nhóm và xác định các tiêu chí đánh giá đất xây dựng dựa trên các đặc điểm điều kiện tự nhiên về địa hình, mức độ ngập lụt, bảo vệ môi trường sinh thái, khai thác khoáng sản, phát triển hạ tầng…Sau đó sẽ xác định trọng số hay tầm quan trọng của các yếu tố theo phương pháp phân tích tầng bậc (AHP). Từ trọng số xác định cho từng tiêu chí đánh giá sẽ được phân tích tổng hợp bằng phương pháp chồng ghép bản đồ GIS. Kết quả phân tích cuối cùng là bản đồ phân vùng các khu vực phát triển đô thị với các mức độ khác nhau từ Rất thuận lợi đến không thuân lợi góp phần làm cơ sở cho việc định hướng phát triển không gian trên toàn tỉnh trong tương lai.

2- Nguồn dữ liệu nghiên cứu

+ Dữ liệu bản đồ GIS tỷ lệ 1/50.000 lập tháng 05/2011 do Sở xây dựng tỉnh Quảng Ninh cung cấp. + Số liệu hiện trạng do các cơ sở ban ngành có liên quan của tỉnh cung cấp. Air Jordan 4 Retro
+ Số liệu hiện trạng sau quá trình khảo sát thực địa và làm việc với các cơ sở ban ngành liên quan.

3- Quy trình phân tích thứ bậc (AHP)

Vào những năm đầu thập niên 1970, Thomas L. Moncler Homme Saaty phát triển phương pháp ra quyết định được biết như là quy trình phân tích thứ bậc (Analytic Hierarchy Process – AHP) để giúp xử lý các vấn đề ra quyết định đa tiêu chuẩn phức tạp. Quy trình phân tích thứ bậc (AHP) là một hướng tiếp cận cơ bản trong việc đưa ra quyết sách. AHP được thể hiện theo cả 02 hướng là định tính và định lượng để lựa chọn ra các phương pháp tốt nhất dựa trên các tiêu chí đánh giá. New Balance 1400 femme Trong quy trình này, kết quả được lựa chọn dựa trên việc so sánh từng cặp tiêu chí từ đó xác định xếp hạng ưu tiên cho các lựa chọn. Air Jordan 12 Cấp trúc AHP bao gồm 03 cấp theo thức bậc: (1) Mục tiêu của quyết định, (2) Bộ tiêu chí và (3) Các lựa chọn Sự phân tách theo thứ bậc cho phép đơn giản hóa những hệ thống phức tạp để giải quyết tính đa dạng của các vấn đề. Cấu trúc của AHP cho phép đánh giá mức quan trọng của các yếu tố trong từng thứ bậc cũng như sự liên quan đến các yếu tố ở thứ bậc cao hơn.

acudtech-du-an-gis-3

Hình 3: Cấu trúc thứ bậc 03 cấp

Đánh giá từng cặp trong AHP được thực hiện cho từng cặp yếu tố thống nhất. Thang điểm đánh giá theo mức độ quan trọng so sánh từ 1 đến 9. Trong nhiều trường hợp các yếu tố tương đương hoặc gần như tương đương, thang điểm đánh giá có thể chi tiết hơn với các giá trí giữa 1 và 2 như 1,1 đến 1,9. nike air max 2017 femme rose

4- Xây dựng các bản đồ đơn tiêu chí theo thang điểm đánh giá

01-Bản đồ phân vùng ngập lụt và phân vùng kịch bản biến đổi khí hậu acudtech-du-an-gis-4 02-Bản đồ phân vùng phạm vi ảnh hưởng của đứt gãy kiến tạo acudtech-du-an-gis-5 03-Bản đồ phân vùng thuận lợi theo độ dốc địa hình acudtech-du-an-gis-6 04-Bản đồ phân vùng bảo vệ di tích lịch sử văn hóa acudtech-du-an-gis-7 05-Bản đồ phân vùng hạn chế ảnh hưởng do nguy cơ ô nhiễm môi trường acudtech-du-an-gis-8 06-Bản đồ phân vùng bảo vệ không gian mặt nước acudtech-du-an-gis-9 07-Bản đồ phân vùng thuận lợi về sử dụng đất acudtech-du-an-gis-10 08-Bản đồ phân vùng theo tỷ lệ diện tích đất phi nông nghiệp acudtech-du-an-gis-11 09-Bản đồ phân vùng khả năng tiếp cận tới khu vực đã phát triển đô thị acudtech-du-an-gis-12 10-Bản đồ phân vùng thuận lợi tiếp cận tới mạng lưới đường giao thông acudtech-du-an-gis-13 11-Bản đồ phân vùng thuận lợi tiếp cận tới mạng lưới cấp điện acudtech-du-an-gis-14 12-Bản đồ phân vùng thuận lợi tiếp cận tới mạng lưới cấp nước acudtech-du-an-gis-145- Xác định trọng số cho từng kịch bản phát triển Từ các bản đồ phân tích đơn tiêu chí theo 12 chuyên đề, phân tích tổng hợp từ các tiêu chí này với số tiêu chí tham gia khác nhau, trọng số khác nhau sẽ cho ra các kịch bản lựa chọn đất xây dựng. Để thuận lợi cho việc đánh giá, so sánh các tiêu chí thì các tiêu chí tham gia được phân làm 02 nhóm là: Nhóm 1: nhóm tiêu chí về điều kiện tự nhiên và môi trường (gồm 6 tiêu chí) Nhóm 2: nhóm tiêu chí về kinh tế, sử dụng đất và hạ tầng (6 tiêu chí). Nike Magista homme Sau khi phân nhóm, đề xuất đưa ra 03 Kịch bản (KB) phân tích lựa chọn đất phát triển khác nhau cho quá trình đề xuất phương án quy hoạch vùng tỉnh Quảng Ninh như sau: + KB 1: ưu tiên điều kiện tự nhiên và môi trường (nhóm 1: 60%, nhóm 2: 40%) acudtech-du-an-gis-15   + KB 2: phát triển tự nhiên theo quá trình đô thị hóa của tỉnh (nhóm 1: 20%, nhóm 2: 80%) acudtech-du-an-gis-16   + KB 3: phát triển triển cân bằng giữa điều kiện tự nhiên và phát triển đô thị (nhóm 1: 40%, nhóm 2: 60%) acudtech-du-an-gis-17 Trọng số của 02 nhóm tiêu chí sẽ thay đổi theo mức độ ưu tiên của từng kịch bản. Từ đó từng tiêu chí trong 02 nhóm tiêu chí sẽ được so sánh mứ độ ưu tiên lần lượt theo từng cặp tiêu chí để xác định trọng số trong phân tích tổng hợp lựa chọn đất xây dựng đô thị. Womens Jordan Retro 6 Việc xác định trọng số được thực hiện theo quy trình phân tích thứ bậc AHP và cho kết quả như bảng dưới đây:

6- Phân tích tổng hợp chồng lớp bản đồ GIS, đánh giá tiềm năng và quỹ đất xây dựng trên toàn tỉnh theo các kịch bản phát triển.

Từ trọng số được xác định cho từng tiêu chí, 12 lớp dữ liệu được chồng lớp và cho kết quả phân tích tổng hợp lựa chọn đất xây dựng theo các kịch bản như sau: + Kịch bản 1: ưu tiên điều kiện tự nhiên và môi trường (nhóm 1: 60%, nhóm 2: 40%) acudtech-du-an-gis-16 + Kịch bản 2: phát triển tự nhiên theo quá trình đô thị hóa của tỉnh (nhóm 1: 20%, nhóm 2: 80%) acudtech-du-an-gis-17 + Kịch bản 3: phát triển triển cân bằng giữa điều kiện tự nhiên và phát triển đô thị (nhóm 1: 40%, nhóm 2: 60%) acudtech-du-an-gis-18

7- Phân tích và lựa chọn kịch bản phát triển

Dựa trên kết quả phân tích chồng lớp bản đồ của từng nhóm theo trọng số của từng kịch bản nhận thấy rằng quỹ đất phát triển đô thị của tỉnh Quảng Ninh chủ yếu tập trung tại khu vực bằng phẳng phía Tây (thuộc huyện Đông Triều, thành phố Uông Bí, thị xã Quảng Yên) và khu vực dọc tuyến đường QL18 đi qua trung tâm huyện Đầm Hà, Hải Hà và thành phố Móng Cái. Trong 3 kịch bản đưa ra để phân tích, đề xuất lựa chọn đất phát triển đô thị theo Kịch bản số 3 (kịch bản phát triển cân bằng), theo kết quả của kịch bản này thì đất đai được lựa chọn vừa đảm bảo tránh phá vỡ điều kiện cảnh quan tự nhiên, hạn chế chuyển đổi đất nông nghiệp…vừa tận dụng tốt hệ thống hạ tầng kỹ thuật hiện có (giao thông, cấp điện, cấp nước..). Từ kết quả phân tích của Kịch bản số 3, đề xuất lựa chọn các khu chức năng phát triển đô thị theo mức độ đánh giá như sau: -Khu vực Không thuận lợi hoặc ít thuận lợi: rất hạn chế lựa chọn đất phát triển đô thị tại khu vực này. – Khu vực tương đối thuận lợi: có thể lựa chọn phát triển đô thị nhưng cần hạn chế lựa chọn vào khu vực đất nông nghiệp, khu vực nuôi trồng thủy sản. – Khu vực Thuận lợi và Rất thuận lợi: là các khu vực nên được lựa chọn chủ yếu để bố trí phát triển đô thị và cần được khai thác tối đa quỹ đất tại đây. Dựa trên mục tiêu và tầm nhìn phát triển của tỉnh Quảng Ninh cùng với kết quả phân tích và lựa chọn đất xây dựng theo Kịch bản 03 thì Định hướng phát triển không gian trên toàn tỉnh được đề xuất như sau:

acudtech-du-an-gis-19

Hình 4: Sơ đồ định hướng phát triển không gian vùng tỉnh Quảng Ninh

8-KẾT LUẬN

Kết quả của việc Tích hợp hệ thống thông tin địa lý (GIS) với phân tích tầng bậc (AHP) để đánh giá và lựa chọn đất lập quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Quảng Ninh sẽ góp phần hỗ trợ đưa ra quyết định lựa chọn đất phát triển đô thị hợp lý, khai thác tôi đa quỹ đất còn hạn hẹp có điều kiện thuận lợi trên mọi phương diện, là cơ sở cho việc hình thành phương án quy hoạch khả thi, bền vững về sau. Parajumpers Windbreaker Desert Quá trình xác định trọng số hay tầm quan trọng giữa các yếu tố phân tích bằng phương pháp phân tích tầng bậc (AHP) đòi hỏi kinh nghiệm của một hay nhiều chuyên gia để đưa ra nhận định trong từng so sánh. Ngoài ra, cần căn cứ theo sự tham gia của các Sở ban ngành liên quan, các hiệp hội nghề nghiệp, lãnh đạo địa phương hay sự tham gia của cộng đồng để có được những kết quả phù hợp nhất cho từng đồ án. Hệ thống thông tin địa lý với khả năng phân tích dữ liệu không gian và thuộc tính từ nhiều nguồn dữ liệu như: sử dụng đất, địa hình, thủy văn, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội… dựa trên các phép phân tích cơ bản như: đo lường, phân loại, chồng xếp… Đây có thể được xem là một hướng tiếp cận phù hợp trong quá trình đánh giá và lựa chọn đất xây dựng đối với lĩnh vực quy hoạch xây dựng nói riêng và đối với lĩnh vực tài nguyên, đất đai khác nói chung.